Gdów - wody solankowe

Posty: 1712
Rejestracja: czwartek 12 lut 2015, 22:58

Gdów - wody solankowe

Postautor: Franek D. » poniedziałek 13 lut 2017, 21:15

Starsi Gdowianie wspominają, jak w latach 60-tych ubiegłego wieku, idąc do młyna lub nad Rabę, warto było skręcić w polną drogę, by po 50-u metrach, w rogu ogrodu Lelitów podziwiać wielką, żeliwną pompę ustawioną pośrodku okazałego basenu.

Zdjęcie H. Hermanowicza, zamieszczone w książce Ziemia Myślenicka z roku 1964, przypomina ową fontannę, opływającą strumieniami smacznej, słonej wody. Gdy jako chłopak chodziłem kąpać się w Rabie koło jazu, obowiązkowo wstępowałem popróbować bardzo słonej wody, spływającej po żeliwnej fontannie do basenu. Kolega Bronek pasł nad Rabą krowę i równocześnie grał z nami w piłkę. Żeby krowa nie przeszkadzała, przynosił wiadro solanki i polewał nią pastwisko. Krowa do gołej ziemi potrafiła wyskubać oblany krąg trawy.

Solanki jodowo-bromowe są dowodem, że Gdów nie leży w Karpatach - na Pogórzu Wielickim (flisz karpacki), ale w jednej z podkarpackich kotlin - w Kotlinie Sandomierskiej, a dokładnie w jej części zwanej przez geologów Zatoką Gdowską (miocen solonośny).

Gmina Gdów, przypisująca sobie położenie na Pogórzu Wielickim, tak naprawdę w 75% leży na terenie płaskiej Zatoki Gdowskiej - średnio ok. 225 m npm oraz na terenie falistego Podgórza Bocheńskiego (Bilczyce, Wiatowice, Krakuszowice, Zborczyce, Czyżów, Świątniki, Szczytniki) – średnio ok. 260 m npm. Obydwie te jednostki wchodzą w skład Kotliny Sandomierskiej i są zbudowane z utworów mioceńskich (ok. 20 milionów lat temu), wypełniających na głębokość 1 km Zapadlisko Przedkarpackie (piaski i iły z wkładkami gipsów, soli kamiennej, siarki, ropy naftowej i gazu ziemnego). Łagodne wzniesienia Podgórza Bocheńskiego są wynikiem pofałdowania utworów miocenu, w czasie wtórnych ruchów górotwórczych Karpat.

Zatokę Gdowską (Fałkowice, Gdów, Marszowice, Liplas, Niegowić, Cichawa, Niewiarów, Nieznanowice, Pierzchów, Książnice) otacza z 3 stron wysoki do 100 m próg Karpat, które podczas fałdowania i nasuwania się z południa, wyjątkowo w tym miejscu pozostawiły cofnięty fragment swoich płaszczowin. Masa nasuwającego się górotworu wgniotła przed sobą wielkie zapadlisko tektoniczne - obecną Kotlinę Sandomierską. Należy dodać, iż linia nasunięcia się Karpat na Zapadlisko Przedkarpackie, stanowi aktywną strefę sejsmiczną!
W rejonie gminy Gdów, w skład Pogórza Karpackiego, zbudowanego z utworów fliszowych kredy i starszego paleogenu (ok. 60 milionów lat temu) wchodzą Pogórze Wielickie (Winiary, Hucisko, Niżowa, a także po części Kunice i Grzybowa) oraz Pogórze Wiśnickie (Stryszowa, Zręczyce, Zagórzany, Zalesiany, Klęczana, Jaroszówka i po części Podolany i Wieniec). Tereny te zbudowane są z naprzemian ułożonych warstw piaskowca, zlepieńca i iłowca, czyli fliszu płaszczowiny śląskiej i wznoszą się średnio na ok. 325 m npm.

Solanki z obszaru Zatoki Gdowskiej i Podgórza Bocheńskiego, znane były jeszcze w czasach neolitu (epoka kamienia gładzonego ok. 5 tys. lat pne). Badania archeologiczne potwierdziły też, że na przełomie starej i nowej ery, zamieszkujący te ziemie Celtowie powszechnie wykorzystywali naturalne wycieki solanki, produkując sól dla celów handlowych. W średniowieczu tą rolę przejęły kopalnie soli w Bochni i Wieliczce, przez co zapomniano o solankach rejonu Gdów – Łapczyca. Dopiero w latach 60-tych ubiegłego wieku, podczas poszukiwań złóż ropy i gazu ziemnego, w większości otworów wiertniczych, na głębokości ponad 200 m natrafiono na solanki. Nawiercone wody charakteryzowały się dużym stopień mineralizacji, a ich średnie zasolenie określono na 50g/l (najwięcej było 200g/l, co oznacza że po odparowaniu 1 l wody na dnie naczynia pozostałoby 20 dkg soli) Dodam też dla porównania, że zasolenie Bałtyku przy polskim wybrzeżu wynosi 7g/l.
Odkryte złoża zostały przebadane przez grupę naukowców z Akademii Górniczo-Hutniczej. Napisano również na ten temat kilka prac naukowych:
Rajchel L. (1975) - „Skład chemiczny zmineralizowanych wód w miocenie okolic Gdowa” Garlicki A., Rajchel L. (1975) – „Solanki rejonu Łapczyca - Gdów i perspektywy ich dalszego wykorzystania. Problemy Uzdrowiskowe”

Wyniki badań fizyko-chemicznych wskazały, że solanki rejonu Gdów – Łapczyca są przydatne dla celów leczniczych, w tym do kuracji kąpielowych (w leczeniu schorzeń reumatycznych, pourazowych, przy rekonwalescencji, w chorobach przemiany materii, w ginekologii, w dermatologii) jak również do inhalacji dróg oddechowych oraz do produkcji soli leczniczej.

Nie ma już śladu po pompie solankowej. Wśród zarośli wystają jedynie słupy po ogrodzeniu oraz metalowa, zardzewiała tabliczka z wyciętym G-1. Wskazuje ona miejsce po zaślepionym odwiercie geologicznym.

Wjeżdżając do mojego miasteczka nie ma też tabliczki z napisem „Gdów - Zdrój".
Załączniki
Gdów - solanki fot. Hermanowicz.jpg
Monografia - Ziemia Myślenicka
Gdów - solanki fot. Hermanowicz.jpg (28.99 KiB) Przejrzano 1955 razy
Zatoka Gdowska.JPG
Zatoka Gdowska.JPG (38.22 KiB) Przejrzano 1955 razy
Solanki w Gdowie 1.JPG
Solanki w Gdowie 1.JPG (120 KiB) Przejrzano 1955 razy
Solanki w Gdowie 2.JPG
Solanki w Gdowie 2.JPG (119.79 KiB) Przejrzano 1955 razy

Posty: 15362
Rejestracja: niedziela 08 lut 2015, 20:46
Lokalizacja: Sosnowiec

Re: Gdów - wody solankowe

Postautor: Karolina Kot » piątek 17 lut 2017, 22:30

Lokalizacja obiektu
Tak wyglądało to miejsce w kwietniu 2014 roku:
Załączniki
Widok ogólny.jpg
Widok ogólny.jpg (112.44 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (1).jpg
Dawne ujęcie solanki (1).jpg (117.82 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (2).jpg
Dawne ujęcie solanki (2).jpg (86.59 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (5).jpg
Dawne ujęcie solanki (5).jpg (122.01 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (4).jpg
Dawne ujęcie solanki (4).jpg (78.81 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (3).jpg
Dawne ujęcie solanki (3).jpg (119.89 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (6).jpg
Dawne ujęcie solanki (6).jpg (124.59 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (8).jpg
Dawne ujęcie solanki (8).jpg (119.05 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (7).jpg
Dawne ujęcie solanki (7).jpg (125.29 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (9).jpg
Dawne ujęcie solanki (9).jpg (114.5 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (11).jpg
Dawne ujęcie solanki (11).jpg (123.42 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (10).jpg
Dawne ujęcie solanki (10).jpg (100.15 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (12).jpg
Dawne ujęcie solanki (12).jpg (84.4 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (14).jpg
Dawne ujęcie solanki (14).jpg (75.43 KiB) Przejrzano 1913 razy
Dawne ujęcie solanki (13).jpg
Dawne ujęcie solanki (13).jpg (115.74 KiB) Przejrzano 1913 razy
"Wszystko, co dzisiaj było dla nas pamiątką, jutro może być zasypane pyłem zapomnienia. Obowiązkiem żyjących jest zebrać te ułomki i okruchy najdroższych pamiątek przeszłości i w pamięci przyszłych pokoleń zapisać."

Posty: 1712
Rejestracja: czwartek 12 lut 2015, 22:58

Re: Gdów - wody solankowe

Postautor: Franek D. » piątek 04 sty 2019, 22:06

Pomimo kolejnych moich starań [czego przykładem jest między innymi ten wątek] lokalne media nadal uporczywie publikują informacje, że Gdów leży na Pogórzu Wielickim.
Przypuszczam, że autorzy owych wydań, pisząc je nie pomyśleli, by wyjść na pole i spojrzeć na równinny teren miejscowości, ale zasugerowali się przekazywanymi tu od lat 60-tych ub. w. nienaukowymi opracowaniami.
Wystarczyło też zwiedzić tereny leżące wokół płaskiej "Zatoki Gdowskiej", aby przyznać mi rację, że otaczające ją Pogórze Wielickie i Wiśnickie jest wyższe od niej o 130 m. i ma ukształtowanie faliste i pagórkowate.
Załączniki
1. Krainy geograficzne Polski  - Jerzy Kondracki.jpg
1. Krainy geograficzne Polski - Jerzy Kondracki.jpg (131.48 KiB) Przejrzano 463 razy
2. Mezoregiony Polski.jpg
2. Mezoregiony Polski.jpg (92.17 KiB) Przejrzano 463 razy
3. Gmina Gdów - LIDAR.jpg
3. Gmina Gdów - LIDAR.jpg (101.92 KiB) Przejrzano 463 razy
4. Tabela stratygraficzna - geol. i archeol..jpg
4. Tabela stratygraficzna - geol. i archeol..jpg (47.86 KiB) Przejrzano 463 razy
7. Przekrój geologiczny.jpg
7. Przekrój geologiczny.jpg (113 KiB) Przejrzano 463 razy
5. Miocen.jpg
5. Miocen.jpg (59.18 KiB) Przejrzano 463 razy

Posty: 1
Rejestracja: czwartek 24 sty 2019, 23:49

Re: Gdów - wody solankowe

Postautor: Leszczyna » piątek 25 sty 2019, 00:12

Dziękuję za ten niezwykle klarowny, otwierający oczy wykład!

Posty: 1712
Rejestracja: czwartek 12 lut 2015, 22:58

Re: Gdów - wody solankowe

Postautor: Franek D. » środa 30 sty 2019, 23:50

Post autorstwa Leszczny pozytywnie odwrócił moje odczucie o panującej w Gdowie, nieprawidłowej znajomości geologii strefy pogranicza górzystych Karpat i płaskiej Kotliny Sandomierskiej (w której leży Gdów).
Dziękuję za sympatyczny wpis!
O równinie Zatoki Gdowskiej pisał już w 1848 r. Józef Niwicki - poeta romantyzmu z Kierlikówki k. Żegociny viewtopic.php?f=7&t=4521
...fragment wiersza...
Ty - młodzież nasza co z Łazańskiej Góry
Ku żyznej gdowskiej podążasz równinie
Wstrzymaj się, jeszcze woła dzwon ponury.
Zginiesz, a z tobą nadzieja też zginie.


phpbb 3.1 styles demo

Wróć do „Hydrogeologia”

Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika i 0 gości