Tokarnia - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich

Moderator: Velder

Posty: 14711
Rejestracja: niedziela 08 lut 2015, 20:46
Lokalizacja: Sosnowiec

Tokarnia - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich

Postautor: Karolina Kot » środa 01 cze 2016, 23:33

Na terenie Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni (powiat kielecki, gmina Chęciny), wśród bardzo wielu ciekawych reliktów dawnej zabudowy, znajdziemy przeniesioną na teren skansenu studnię kieratową.
Ten unikatowy zabytek, pierwotnie znajdujący się w miejscowości Góry (powiat pińczowski, w gmina Michałów), powstał w połowie XIX wieku na zlecenie dziedzica majątku dworskiego, należącego wówczas do rodziny Dębińskich.
Była to inwestycja absolutnie niezbędna, gdyż w najbliższej okolicy, z uwagi na specyficzne właściwości hydrologiczne, nie drążono indywidualnych, przydomowych studni - wody gruntowe zalegały zbyt głęboko (mogę sobie jedynie wyobrazić, jakie żniwo musiała w okolicy zbierać cholera i inne ustrojstwa do momentu powstania ujęcia świeżej wody).

Omawiana studnia, której obudowę możemy oglądać w Tokarni, w pierwotnej lokalizacji zaopatrywała ocembrowany szyb o głębokości przekraczającej 70 metrów. By ułatwić windowanie wody z tak wielkiej głębokości zaopatrzono całość w bardzo pomysłowy, dwukierunkowy kierat konny, a całość przykryto zabudowaną szopą maneżową.
Był to kierat typu górnego, wzorowany na powszechnych wówczas kieratach podobnej konstrukcji, jakie w folwarkach napędzały młockarnie czy sieczkarnie, jednak tak bardzo funkcjonalne wykorzystanie konnego kieratu do czerpania wody nie zostało odnotowane nigdzie indziej w kraju. Studnia dworska z Gór jest też przykładem niespotykanego w budownictwie wiejskim połączenia ośmioboku z czworobokiem, nakrytych wspólnym dachem z gontu, a ściany oszalowano szerokimi sosnowymi deskami. Innymi niepowtarzalnymi cechami studni dworskiej są: dwukierunkowość pracy kieratu, przeniesienie napędu linami, reliktowe sposoby łączenia elementów szkieletowej konstrukcji budynku czy wkopanie słupów nośnych w grunt. Krokwie w części ośmiobocznej, nad kieratem, ułożono promieniście.
Głębinowa studnia wymurowana jest blokami piaskowca, a nadziemną cembrowinę o ośmiobocznym rzucie wykonano z sosnowych, węgłowanych bali. Kierat składa się z pionowego, dębowego wału zwanego królem, obracanego przez konie przy pomocy dwu dyszli i osadzonego na nim koła bębnowego, wykonanego z trzech okręgów połączonych pionowymi szczeblinami. Na bębnie owinięte są liny przerzucone przez krążki osadzone w jarzmach ponad studnią. Wiadra zawieszone na linach poruszają się w ten sposób, że przy danym kierunku obrotów kieratu jedno z nich jest opuszczane do studni, drugie z wodą podnosi się do góry. Po zmianie kierunku obrotów kieratu, co wymagało odwrócenia koni przy dyszlach - następował przeciwny ruch wiader. Studnia uruchamiana była tylko rano, w południe i wieczorem, a do odleglejszych gospodarstw zabierano wodę beczkowozami.

Źródło: Tomasz Dzikowski, Park Etnograficzny w Tokarni, informator turystyczny, Kielce 1999

Obiekt ten jest zdecydowanie warty zainteresowania i mam ogromną ochotę odszukać jego pierwotną lokalizację.
W dodatku, jeśli wierzyć literaturze, w okolicy Gór i Polichna miały powstać w późniejszym okresie jeszcze trzy inne studnie tego typu, wzorowane na prezentowanym w Tokarni zabytku. Niestety, żadna z nich nie przetrwała do naszych czasów, chociaż pionowy szyb jednej z nich do dziś wykorzystywany jest przez współczesny wodociąg.

Zdjęcia wykonałam w sierpniu 2014 roku.
Lokalizacja zabytku w skansenie
Załączniki
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (1).jpg
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (1).jpg (114.44 KiB) Przejrzano 1204 razy
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (2).jpg
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (2).jpg (58.29 KiB) Przejrzano 1204 razy
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (3).jpg
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (3).jpg (69.3 KiB) Przejrzano 1204 razy
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (4).jpg
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (4).jpg (42.01 KiB) Przejrzano 1204 razy
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (7).jpg
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (7).jpg (42.69 KiB) Przejrzano 1204 razy
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (6).jpg
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (6).jpg (40.18 KiB) Przejrzano 1204 razy
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (5).jpg
TOKARNIA - studnia kieratowa z Gór Pińczowskich (5).jpg (58.6 KiB) Przejrzano 1204 razy
"Wszystko, co dzisiaj było dla nas pamiątką, jutro może być zasypane pyłem zapomnienia. Obowiązkiem żyjących jest zebrać te ułomki i okruchy najdroższych pamiątek przeszłości i w pamięci przyszłych pokoleń zapisać."

phpbb 3.1 styles demo

Wróć do „Województwo świętokrzyskie”

Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika i 1 gość

 

 

cron