Żydzi z Gdowa

Posty: 531
Rejestracja: poniedziałek 02 mar 2015, 14:48

Re: Żydzi z Gdowa

Postautor: Markot Roman » niedziela 08 paź 2017, 12:09

Wschodnią część nieruchomości dawnej poczty gdowskiej, pb 47/3 oraz część ogrodu, pgr 78/2, 79, 80/3, 99/3 i 100/1 odziedziczyła po ojcu trzecia z córek Leiby Hellera - Güttel (Wiktoria). Wyszła za kupca z Tarnowa ur 1854 r Majera Taffeta, w Gdowie przyszły na świat ich dzieci, w 1879 ur Reisel, zm 24 maja 1881, w (-) ur Mojżesz, 17 października 1883 ur Necha, 22 maja 1885 ur bliźniaki - Sara, Salomea i Blüme, która zm 4 sierpnia 1886, 3 czerwca 1888 ur Amalia, w (-) ur Natalia, 13 stycznia 1892 ur Chaje-Helena, w (-) ur Lewek, w (-) ur Maurycy, 2 maja 1898 ur Feige, zm 29 maja 1898, 4 maja 1900 ur Scheindel. Taffetowie mieszkali we frontowej chałupie od rynku, natomiast w cofniętej bocznej części prowadzili sklep z żelazem i artykułami metalowymi. Plac przed sklepem, pb 47/4 należała do spółki Salomona Hellera i Majera Kornfelda.

Majer Taffet zmarł przed 1925 r, natomiast Wiktoria przed 1930 r. Spadek po nich przejęła po równej części piątka dzieci: Lewi, Maurycy, Natalia, Sara i Amalia. Nie mieszkali w Gdowie, pb 47/3, w styczniu 1932 r zakupili Jan i Anna Baranowie, natomiast pgr 80/3, 99/3 i 100/1 w czerwcu 1937 r nabyła Maria Sobczyk z Bujaków.

Mojżesz Taffet, s Majera w maju 1909 dał na zapowiedzi z Ester Alexandrowicz urodzoną w Starym Sączu, c Arona i Feigel Steiner.
Sara, Salomea Taffet, c Majera w styczniu 1911 zapowiedziała ślub z Löblem Einhornem rodem z Bochni, s handlarzy mąką Majera i Pessli.
Natalia Taffet, c Majera w kwietniu 1909 zapowiedziała ślub z gdowianinem Izaakiem, Leibem Ehrenhaltem, s Samuela i Elli spod nr 309.
Chaje Taffet, c Majera w styczniu 1922 dała na zapowiedzi z Mojżeszem Winzelbergerem urodzonym w Nowym Sączu, s Józefa i Hentli.

Baranowie przybysze z Dziekanowic i Nowej Wsi, wyburzyli zaraz część starej chałupy Taffetów i wybudowali piętrową kamienicę zachowaną do dzisiaj. Po wojnie budynek wiele lat dzierżawiła miejscowa GSSCh, około 1960 r wykupiła na własność.
Podobnie kilka lat później zrobili Sobczykowie, na swojej pgr 100/1 wybudowali magazyn na rozlewnię, gdzie napełniano i kapslowano butelki z piwem. W towar zaopatrywano się w hurtowni Salomona Hellera i Meiera Kornfelda na myślenickiej. Po wojnie rozlewnię Sobczyków kilkanaście lat dzierżawił gdowski GS a potem przejął na własność.
Załączniki
Dom Taffetów i Loffelholzów.JPG
Dom Taffetów i Loffelholzów.JPG (39.72 KiB) Przejrzano 163 razy
Budynek Baranów kilka lat po wojnie.JPG
Budynek Baranów kilka lat po wojnie.JPG (45.87 KiB) Przejrzano 163 razy

Posty: 531
Rejestracja: poniedziałek 02 mar 2015, 14:48

Re: Żydzi z Gdowa

Postautor: Markot Roman » środa 11 paź 2017, 17:59

25 letni Mojżesz, Moses Heller starszy syn piwowara Leiby, 15 czerwca 1889 poślubił 16 letnią Beile Liebenheimer, c Józefa i Amalii Beckman. 23 maja 1890 ur Chana, 1 lipca 1891 ur Gittel, 14 grudnia 1893 ur bliźniaki - Löbl i Szymon, 3 maja 1895 ur Reisel, 28 września 1897 ur Izrael, 17 kwietnia 1902 ur Sara. Początkowo Hellerowie mieszkali pod nr 78 i zajmowali się handlem. Po śmierci ojca koncesję na prowadzenie karczmy przy myślenickiej drodze przejął Mojżesz Heller. Zawarł z radą gminy 3 letnią umowę na wyszynk trunków na placu targowym i do kasy wpłacał z góry 15 zł rocznie. Bowiem nakazem c. k. starostwa w 1890 r urządzono dla bydła i trzody nad Rabą nową targowicę. Uchwałą z 2 lipca 1890 r rada gminna postanowiła wybudować tam schronienie dla ludzi w czasie zimy. Do postawienia budy o szerokości 14 i długości 20 łokci, upoważniono rządowego dzierżawcę propinacji Mojżesza Hellera.
W czerwcu 1895 r wykupił od Józefa Barszcza pracującego w morawskiej Ostrawie, połowę ogrodu i starej chałupy pod nr 10, położonych naprzeciwko rodzinnej karczmy przy myślenickiej drodze. Po geodezyjnym podziale w kwietniu 1896 r na parceli 95/2 wybudował nowy dom z nr 338. Około 1903-4 z żydowską grupą gdowian, m. in. z Majerem Golbergerem popłynął do Ameryki, żona Beila prowadziła sklep z przyborami szkolnymi. Oboje Hellerowie zmarli przed wojną, dom ze sklepem we wrześniu 1937 r odziedziczyła najmłodsza ich córka Sara.

Wszystkie dzieci Mojżesza Hellera uczęszczały do gdowskiej szkoły, synowie kontynuowali naukę w krakowskim gimnazjum.
Gittel Heller, c Mojżesza wyszła za (-) Süssera.
Szymon, Stanisław Heller, s Mojżesza w maju 1920 dał na zapowiedzi z Heleną Enoch rodem z Kęt, c Jakuba i Rywki Fischer.
Izrael Heller, s Mojżesza w 1928 zapowiedział ślub z Feigel, Teme Feiweles urodzoną w Wieliczce, c Pinkasa i Pessli Atterman.

Sara Heller, c Mojżesza wyszła za I.. Matelesa, pozostała w rodzinnym domu pod nr 338 i nadal prowadziła sklep papierniczy. Jej męża, wiosną 1941 r w drodze do Myślenic zamordował gestapowiec Klett, sama zginęła w obozie koncentracyjnym, wywieziona z Gdowa w sierpniu 1942 r. Cztery izby chałupy zajęła rodzina Franciszka Szostaka, gotówką płacił czynsz za wynajem. W 1945 r nikt nie zgłaszał praw do opuszczonej nieruchomości i zagrodę zamierzała przejąć gdowska gmina. Ale w połowie 1946 r ujawniła się siostrzenica Matelesów, Amalia, Ema ze Sternlichtów Besterowa i w listopadzie zbyła dom Antoniemu oraz Janinie Feliksom.

Chana Heller, najstarsza córka Mojżesza w listopadzie 1911 zapowiedziała ślub z sąsiadem Salomonem Sternlichtem, s Abrahama, Mojżesza i Racheli, w (-) ur Amalia, Ema. Rodzice Salomona sprowadzili się do Gdowa z Mokrzysk (Brzesko) około 1890 r i wynajęli połowę chałupy pod nr 168 przy myślenickiej drodze należącą do Marianny Kasprzyk. Handlowali nabiałem a szczególnie jajami, w październiku 1899 r zakupili całość domu. Przed 1920 r opuścili Gdów a starą chałupę w listopadzie 1920 r odkupiła sąsiadka Rozalia Siekierka. Po jej śmierci córka Antonina Feliksowa pod koniec 20-tych lat ruinę zburzyła a parcelę przyłączyła do swego ogrodu.
Załączniki
Zagroda nr 168 i 338 w 1892 r.jpg
Zagroda nr 168 i 338 w 1892 r.jpg (46.54 KiB) Przejrzano 133 razy

Posty: 531
Rejestracja: poniedziałek 02 mar 2015, 14:48

Re: Żydzi z Gdowa

Postautor: Markot Roman » czwartek 12 paź 2017, 12:22

Młodszy syn Leiby, Salomon Heller, poślubił Amalię Rottenberg ur w Tarnowie 8 czerwca 1868, c kupców Mechla i Racheli. Mieszkali w rodzinnym domu pod nr 78 przy myślenickiej drodze, 14 kwietnia 1888 ur Löbl, zm (-), 24 grudnia 1889 ur Jakub, 12 czerwca 1892 ur Güttel, Gusta, 17 czerwca 1893 ur Hinda, Helena, 5 listopada 1894 ur Salomea, Sara, 2 sierpnia 1896 ur Anna, Chaje, zm (-), 22 lipca 1897 ur Schneidel, Sabina, 3 marca 1899 ur Löbl, 14 lipca 1902 ur Anna, 27 sierpnia 1904 ur Ryfka, Regina, 7 marca 1910 ur Michał.

Salomon Heller na spółkę ze szwagrem Majerem Kornfeldem w 1897 r przejęli na własność rodzinny browar, zarejestrowali pod nową nazwą „Majer Kornfeld i Salomon Heller, dzierżawa propinacji i browar piwny w Gdowie”. W 1905 r obok piwa rozpoczęli także produkcję słodu, interes kręcił się dobrze, zatrudniali od 6 do 12 miejscowych robotników. Wskutek ostrzału artylerii rosyjskiej w 1914 r, browar został poważnie uszkodzony i zaprzestał warzenia. Spółka „M. Kornfeld & S. Heller” do 1939 r prowadziła hurtową sprzedaż piwa. Równocześnie na gruntach uprawnych po Mroczkowskich, zakupionych jeszcze przez Leiba Hellera gospodarowali pod nazwą „Spółka S. Heller i M. Kornfeld – obszar dworski”. W sierpniu 1898 r nabyli w rynku od Kąkolów plac po dawnym przytułku w Gdowie. Tą nieruchomość, pb 112 i 117/3 oraz przyległy do nich podmokły ogród w 1912 r odsprzedali trafikantowi Hirschowi i Blimie Fischgründom. Część swoich pól Salomon Heller rozsprzedał po kawałku na posag dla córek, do eksterminacji w 1942 r zostały mu resztki ziemi uprawnej. W Gdowie pozostał z synem Löblem, którego wiosną 1941 r, w drodze do Myślenic zamordował gestapowiec Klett.

Güttel, Gusta Heller
, c Salomona w maju 1913 zapowiedziała ślub z Symche Feld urodzonym w Tarnowie, s Chaima, Isera i Reisli.
Salomea, Sara Heller, c Salomona w grudniu 1922 zapowiedziała ślub z Leiser Haubenem urodzonym w Podgórzu, s Feiwla i Rozalii.
Schneidel, Sabina Heller, c Salomona wyszła za (-) Hirschhauta, tylko ona z rodziny Hellerów przeżyła holocaust, szczęśliwie uciekła w czasie transportu do Myślenic. Okupację spędziła w Związku Radzieckim, pod koniec 1946 r wróciła do Gdowa. I będąc jedyną spadkobierczynią rodzinnego mienia gdowskiego, wszystkie zbyła, także te na Kędzierzynce i wyjechała do Ameryki Południowej.
Załączniki
Browar w Gdowie.JPG
Browar w Gdowie.JPG (55.25 KiB) Przejrzano 114 razy
Podział parcel w 1895 r.jpg
Podział parcel w 1895 r.jpg (70.75 KiB) Przejrzano 114 razy

Posty: 531
Rejestracja: poniedziałek 02 mar 2015, 14:48

Re: Żydzi z Gdowa

Postautor: Markot Roman » czwartek 12 paź 2017, 12:33

Jedna z córek Leiby, 25 letnia Salomea, Sara Heller, 27 lutego 1887 wyszła za 22 letniego samowładnego kupca z Rzepiennika Strzyżewskiego Majera, Salomona Kornfelda, s szynkarzy wina Mojżesza i Estery Bardówszyn. Mieszkali w Gdowie pod nr 2 i 78, 14 kwietnia 1888 ur Löbl, 24 grudnia 1889 ur Jakub, 3 maja 1895 ur Rosa, 1 października 1902 poronienie.

Majer Kornfeld okazał się przedsiębiorczym i bardzo ambitnym Żydem, ze szwagrem Salomonem Hellerem w 1897 r, po przejęciu rodzinnego browaru, zawiązali spółkę i warzyli piwo do 1914 r. Potem tylko handlowali nim a w karczmie prowadzili wyszynk trunków aż do 1939 r. Ponadto obaj około 1906 r uruchomili swoją cegielnię, być może przy granicy z Fałkowicami. Kornfeld przez wiele lat sprawował funkcję gdowskiego radnego. Na sesjach toczył stałe boje w kwestiach swojej społeczności, aż w końcu pozostał sam i zrezygnowany wycofał się. Przez pierwsze lata okupacji przewodniczył gdowskiej Radzie Starszych, samorządowemu organowi zwanego Judenratem, powołanego przez Niemców pod pozorem żydowskiej straży porządkowej i opieki społecznej. W sierpniu 1942 r został wywieziony z żoną Salomeą do Wieliczki, oboje skończyli żywot przy cmentarnej bramie na Klaśnie.

Rosa Kornfeld, c Majera w marcu 1922 zapowiedziała ślub z Aronem Grubnerem urodzonym w Krakowie, s Chaima i Pessli.
Jakub Kornfeld, s Majera i jego żona Ida mieszkali we Frankfurcie. Tam 31 maja 1923 ur Herta, 16 stycznia 1934 r przyjechała do Gdowa i rozpoczęła naukę w miejscowej szkole.

Löbl Kornfeld, s Majera też wyjechał do niemieckiego Frankfurtu. Tam z żony Tommy, 30 czerwca 1920 ur Dolly. Około 1926 r wrócili do Gdowa i zamieszkali pod nr 87, 6 listopada 1928 ur Marcelli. Wiosną 1941 r Niemcy oskarżyli gdowskich Żydów o założenie organizacji komunistycznej, przewodniczącemu Leonowi Kornfeldowi nakazano dostarczyć dziesięciu mężczyzn. Nie wiedział kogo ma wyznaczyć i świadomie 29 kwietnia zgłosił się sam, transportowany do Myślenic przez gestapowca Kletta, nie wrócił już do domu, zginął w obozie koncentracyjnym.

Zaraz po masowej eksterminacji Żydów w 1942 r, Niemcy zajęli gdowską karczmę Hellera i Kornfelda. W dziewięciu izbach urządzili mieszkania oraz kuchnię dla swoich żołnierzy. Zburzyli też browar a na starym podpiwniczeniu firma Rösner rozpoczęła budowę gminnej mleczarni. Ale z końcem 1943 r przerzucono ją pod Mielec i dalsze prace budowlane kontynuowała miejscowa władza. Sporządzony zaraz po wojnie inwentaryzacyjny wykaz opuszczonego mienia pożydowskiego, podaje łączną powierzchnię nieruchomości po Salomonie Hellerze i Majerze Kornfeldzie
jako obszar 12,07 ha. W tym grunty orne stanowiły 3,19 ha, sady i ogrody 1,67 ha, łąki 2,62 ha oraz pastwisko 0,2 ha, stawy 0,18 ha, place 0, 21 ha i wiklina 4,0 ha. Całość użytkowała spółka Jana Knapika spłacając czynsz zbożem do Myślenic. Ale jesienią 1946 r połowę przylegającą do plebani, karczmę z częścią ogrodów przejęła spadkobierczyni po Hellerach, Sabina Hirschhautowa i odstąpiła braciom Dobosz z Podolan. Plac z budynkiem nowej mleczarni i część browarnego ogrodu zajęła gdowska filia Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej działająca do połowy lat 90. W 1998 r nieruchomość przeszła w prywatne ręce, nowi współwłaściciele po rozbudowie i modernizacji prowadzą tu skład budowlany, hurtownię napojów i inne usługi. Zachodnią i ostatnią część ogrodu z wąskim dojazdem od ulicy, najpierw wykupił nieznany mi właściciel a od niego stolarz Józef Kasprzyk.
Załączniki
Karczma - Browar w 1943 r.JPG
Karczma - Browar w 1943 r.JPG (69.5 KiB) Przejrzano 114 razy
Podzielone nieruchomosci po Hellerach Kornfeldach w 1985 r.jpg
Podzielone nieruchomosci po Hellerach Kornfeldach w 1985 r.jpg (85.15 KiB) Przejrzano 114 razy

Posty: 531
Rejestracja: poniedziałek 02 mar 2015, 14:48

Re: Żydzi z Gdowa

Postautor: Markot Roman » czwartek 12 paź 2017, 17:18

Frandel Heller najmłodsza córka Leiby, 9 lutego 1890 poślubiła 25 letniego Izraela Markheima ur w Krakowie, s kupców Joela i Ruchli. A jej przyrodnia siostra Blüma Löffelholz, c Laje 9 czerwca 1895 r ur nieślubną Güttel.
Załączniki
Karczma i browar Hellerów - Kornfeldów.jpg
Karczma i browar Hellerów - Kornfeldów.jpg (75.2 KiB) Przejrzano 55 razy

Posty: 531
Rejestracja: poniedziałek 02 mar 2015, 14:48

Re: Żydzi z Gdowa

Postautor: Markot Roman » środa 18 paź 2017, 15:02

Lehrfeldowie

Kupiec Eber, Leib Lehrfeld przybył do Gdowa z Nowego Wiśnicza kilka lat przed 1850 r i wynajmował izbę w pocztowym budynku pod nr 34 gdzie 9 kwietnia 1847 r zmarł jego 9 miesięczny syn Abraham Lehrfeld. Od Rozalii Gumułka około 1858 r wykupił małą parcelkę odciętą z zagrody nr 57, sąsiadującej od wschodu z ogrodem Leiby Hellera. Rok później zbudował na niej drewniany dom stojący szczytem do rynku pod nr 239. Przeżył trzy żony, z pierwszej Beile w 1836 r ur Chaskiel, z drugiej gdowianki Amalii (-), c Chajem i Reisel, 4 maja 1853 ur Dawid, w 1855 ur Reisel, w 1859 ur Tscharna. Amalia Lehrfeldowa zmarła 23 stycznia 1878 w wieku 62 lat. Wówczas Eber, Leib Lehrfeld poślubił Sarę, którą też przeżył, zmarła 21 marca 1882 w wieku 66 lat. Był szanowanym kupcem zwany Lewkiem, wiele lat handlował towarem mieszanym, w podworcu wybudował pierwszą gdowską piekarnię. Eber, Leib Lehrfeld w latach 1876-82 reprezentował żydowską społeczność w radzie gminy, dożył sędziwego wieku 94 lat, zmarł 8 marca 1901 r.

Budynek ze sklepem pod nr 239 i piekarnią z tyłu w 1888 r przejęła najmłodsza córka Ebera, Leiby - Tscharna (Żanetta) Lehrfeld. Wyszła za kupca Izaaka Lehrfelda, do którego przylgnęła w Gdowie ksywa Cierny. Przezwisko prawdopodobnie powstało ze spolszczonego imienia żony Tscharna - Czarna - Ciarna. W maju 1881 ur Malke, zm 1 lipca 1882, w czerwcu 1883 ur Rozalia, zm 22 lipca 1883, 11 października 1884 ur Jakub, 20 listopada 1885 ur Chaim, w 1887 ur Laja, zm 26 września 1888, 16 lipca 1889 ur Estera, 11 stycznia 1894 ur Regina, 12 stycznia 1895 ur Ryfka, w (-) ur Feigel, w (-) ur Hirsch, 10 maja 1902 ur i zm Leib.

Lehrfeldowie utrzymywali się z handlu mieszanym towarem, prowadzili też po Lewku piekarnię. Nie wytrzymała jednak konkurencji powstałych później Liebenheimera i Weitzenhofa, i ostatecznie w 1926 r została zburzona. W manualiach geodezyjnych zachowały się dwa szkice z obmiaru granic wąskiej parceli (nr 47/2) i obu budynków w 1899 r. Sklep Lehrfeldów w listopadzie 1914 r zrabowali Kozacy, nieprzydatne im 26 sztuk maszyn do szycia rozdali miejscowym chłopom.
Załączniki
Parcela Lehrfeldów w 1892 r.jpg
Parcela Lehrfeldów w 1892 r.jpg (30.07 KiB) Przejrzano 41 razy
Szkic pomiaru z 1899 r.jpg
Szkic pomiaru z 1899 r.jpg (78.02 KiB) Przejrzano 41 razy
Szkic z 1899 r.jpg
Szkic z 1899 r.jpg (73.01 KiB) Przejrzano 41 razy

Posty: 531
Rejestracja: poniedziałek 02 mar 2015, 14:48

Re: Żydzi z Gdowa

Postautor: Markot Roman » środa 18 paź 2017, 15:17

Spadek po zmarłej przed 1924 r Żanecie Lehrfeldowej, w lutym 1926 r przeszedł w częściach na jej męża Izaaka i sześcioro dzieci, Feigel Seelenfreündową, Esterę Hassową, Reginę Welischową oraz braci Hirscha, Jakuba i Chaima Lehrfeldów. A spadek po zmarłym przed 1930 r Izaaku Lehrfeldzie w całości przejęła córka Estera po mężu Hass.

Trójka ze spadkobierców, Estera, Regina i Hirsch, w lipcu 1935 r sprzedało swoje 26/32 części tej nieruchomości Abrahamowi i Deborze Kleinmannom. Dwóch z tej rodziny Eliasz i Chaim, synowie Józefa i Anny uratowało się z holokaustu ale żaden nie pozostał w Gdowie. Na opuszczony czteroizbowy budynek pod nr 239, z dobrą lokalizacją w samym rynku, wielu czyniło zakusy. Zaraz po wojnie mieszkał w nim Jan Dziubek z Winiar, czynsz płacił gotówką. Przez kilka lat Stasiakowie spod nr 111 prowadzili tu handel, potem mieszkała rodzina Bzdylów a po nich miejscowa GSSCh wynajęła na swoje biura. Po jej wyprowadzce lokal stał pusty i podupadał coraz bardziej w ruinę. Przetrwał ponad 120 lat, na początku dziewiątej dekady chałupę rozebrano. Prawdopodobnie nieruchomość ma obecnie nieuregulowany do końca stan prawny, 3/16 części należą do nieznanych spadkobierców po Jakubie i Chaimie Lehrfeldach i jako jedyny plac w rynku pozostaje nadal niezabudowany. Poniżej zdjęcia domów z 50 lat i 1971 r.
Załączniki
Budynek  nr 239.jpg
Budynek nr 239.jpg (36 KiB) Przejrzano 41 razy
nr 239.JPG
nr 239.JPG (35.4 KiB) Przejrzano 41 razy
1971 r.jpg
1971 r.jpg (18.55 KiB) Przejrzano 41 razy

Posty: 1490
Rejestracja: czwartek 12 lut 2015, 22:58

Re: Żydzi z Gdowa

Postautor: Franek D. » środa 18 paź 2017, 23:31

Pamiętam dobrze ten dom - dziś tu straszy puste miejsce po nim...
Załączniki
Z Krakowskiej - dawniej.jpg
Z Krakowskiej - dawniej.jpg (54.37 KiB) Przejrzano 20 razy
Z lotu ptaka - dziś.JPG
fot. szkieletek 2017 r.
Z lotu ptaka - dziś.JPG (91.34 KiB) Przejrzano 20 razy
Z lotu ptaka - dziś.JPG
lokalizacja
Z lotu ptaka - dziś.JPG (92.36 KiB) Przejrzano 18 razy


phpbb 3.1 styles demo

Wróć do „Województwo małopolskie”

Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika i 2 gości

 

 

cron