Łazany - kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego

Posty: 6
Rejestracja: piątek 12 sty 2018, 12:32

Łazany - kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego

Postautor: Dawne Łazany » piątek 12 sty 2018, 16:28

Źródło: M. Kowalik, "Dzieje parafii pw. Znalezienia Krzyża Świętego w Łazanach w latach 1918-1989", Kraków 2016.
(Jest to tekst mojego autorstwa, do którego posiadam pełnie praw autorskich.)

Pierwszy kościół parafialny w Łazanach (obecnie powiat wielicki, gmina Biskupice) został wzniesiony zapewne w XIV w. Nie wiadomo dokładnie jak wyglądał, nosił wezwanie Krzyża św. Zakłada się, że była to budowla drewniana, o kształcie podobnym do obecnego kościoła. Pierwszym znanym plebanem był Postek. O świątyni dwukrotnie wspomina kronikarz Jan Długosz. Po raz ostatni dawny kościół jest wymieniony w "Księdze dochodów beneficjów diecezji krakowskiej" z roku 1529. Jak się wydaję popadł on w ruinę i nie spełniał już swojej funkcji w połowie XVI w. Obecny kościół, który służył parafii w XX w. został zbudowany w latach 1586-1590. W zasobie archiwum parafialnego nie zachowały się dokumenty poświadczające dokładną datę jego budowy. Uznaję się, że została rozpoczęta w 1586 r., gdyż taką datę wyryto w drewnianym schowku na monstrancję znajdującym się w zakrystii. Element ten został wydrążony w pniu drzewa i na stałe wmurowany przy budowie świątyni. Uroczysta konsekracja nastąpiła w 1594 r . Fundatorem i budowniczym nowej, murowanej świątyni był syn Stanisława, Sebastian Lubomirski .

Obrazek

Budowlę wzniesiono z kamienia łamanego i cegły w miejscu starego kościoła, obudowując go od zewnątrz. Został usytuowany na wzniesieniu dominującym nad okolicą. Zgodnie z tradycją chrześcijańską był zorientowany, czyli zwrócony częścią prezbiterialną na wschód. Wierzono, że z tego kierunku ma nadejść Jezus Chrystus w trakcie powtórnego przyjścia (paruzji). Świątynia ukazuję przykład przenikania dwóch stylów: gotyckiego i renesansowego. Pod względem architektonicznym szczególnie interesujące jest krzyżowe sklepienie nawy, dzielące kościół na dwie mniejsze części. Całość miała 25 m długości i 14.5 m szerokości . Do korpusu budowli przylegała od strony północnej kaplica grobowa fundatorów i położona obok niej zakrystia. Na rzut kościoła składały się również dwie kruchty, zwane babińcami ze względu na gromadzenie się kobiet w tym miejscu. Większa z nich była na osi budynku pod wieżą, prowadziło przez nią wejście główne. O patronacie rodu Lubomirskich nad kościołem łazańskim świadczy portal nad wejściem z herbem Drużyna. Mniejsza kruchta położona była przy południowej ścianie. W korpusie świątyni znajdował się chór muzyczny. Fasadę budynku kończyła wieża wybudowana na planie kwadratu, zwieńczona cebulastym hełmem. W połowie długości dachu kościoła usytuowano wieżyczkę na sygnaturkę. Na wygląd świątyni parafialnej zapamiętany w XX w., bezpośredni wpływ miał szereg remontów prowadzonych w poprzednim stuleciu. Nie sposób wymieniać wszystkie prace konserwatorskie, dlatego należy uwypuklić kilka ważniejszych. Istotne przebudowy wykonano w latach 1831-1846, kiedy to staraniem ks. Karola Wdówki zawieszono dwa nowe dzwony kościelne i wyremontowano wieże. Największe zasługi w sprawie dbałości o obiekty sakralne miał ks. Ludwik Nawarra.

Obrazek

Dwa lata po objęciu parafii w 1854 r. przeprowadził gruntowny remont kościoła, wymieniono gont na dachu, wieży i sygnaturce. Naprawiono pokryte dachówką oszkarpowania budowli. Przy okazji modernizacji poszycia dachu, wymieniono również zniszczone elementy więźby dachowej nad korpusem, prezbiterium i kruchtą pod wieżą. Wtedy też podparto istniejący wcześniej chór muzyczny czterema drewnianymi filarami. Kościół otynkowano wewnątrz i uzupełniono ubytki w kamiennej posadzce. W 1894 r. przeprowadzono konserwację kaplicy Lubomirskich. Istotnymi elementami wyposażenia każdego kościoła są ołtarz główny i ołtarze boczne. Rezultatem działań plebana było powstanie nowego ołtarza głównego z fundacji kolatora łazańskiego Juliana Dunin-Brzezińskiego. Został ustawiony w prezbiterium w miejscu swojego poprzednika. Dzieło wykonał krakowski rzeźbiarz Kazimierz Wakulski, według projektu Tadeusza Stryjeńskiego. Kształtem nawiązywał do późnogotyckiego tryptyku. W części środkowej umieszczono scenę ukrzyżowania Jezusa, na skrzydłach bocznych płaskorzeźby Matki Boskiej Bolesnej i św. Jana Ewangelisty. Ołtarz konsekrował w dniu 18 czerwca 1893 r. kardynał Albin Dunajewski . Prace po śmierci proboszcza, kontynuował jego następca ks. Franciszek Błachut.

Obrazek

W 1899 r. przywiózł dwa barokowe ołtarze boczne znajdujące się dotychczas w kościele parafialnym w Wadowicach. Pierwszy z nich podarowany mu przez cech piekarzy, umiejscowiono w kaplicy Lubomirskich po północnej stronie kościoła. Obraz główny w ołtarzu przedstawiał św. Jana Kantego (później wymieniono na obraz św. Teresy), obraz powyżej prezentował św. Stanisława wskrzeszającego Piotrowina. Drugi ołtarz przywieziony przez proboszcza przedstawiający św. Rodzinę postawiono przy ścianie północnej. Nieco wcześniej przystąpiono do restaurowania dawnych barokowych ołtarzy bocznych stojących przy arkadzie tęczowej. Ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej znajdujący się po południowej stronie otrzymał zasuwę z obrazu Matki Boskiej Różańcowej. W zwieńczeniu ołtarza umieszczono obraz św. Antoniego Padewskiego. Ołtarz św. Anny po północnej stronie zyskał obraz Serca Jezusa oraz wizerunek św. Franciszka z Asyżu. Dnia 2 lipca 1901 r. sprowadzono nowy dzwon o średnicy 82 cm, który nazwano „Ludwik” na cześć poprzedniego proboszcza. Zapisał on w testamencie znaczne środki na bieżące remonty świątyni. Przy okazji naprawiono również nadwątloną konstrukcję wieży. W ramach rozprawy konkurencyjnej na ten cel prace wspomogli kolator ze Sławkowic Józef Kwieciński oraz parafianie. Ksiądz Wojciech Szczurowski – dziekan dekanatu niepołomickiego, wizytując parafię w 1906 r. ukazał pozytywny obraz świątyni. W tekście protokołu odnajdujemy informację, że dach był w dobrym stanie i nie wymagał napraw. Rok 1911 rozpoczął się remontem organów kościelnych, w których wymieniono klawiaturę. W czerwcu 1912 r. wieża została znacznie uszkodzona uderzeniem pioruna. W sierpniu tego roku przeprowadzono rozprawę konkurencyjną pod nadzorem konserwatora Józefa Muczkowksiego na remont kościoła a w szczególności uszkodzonej wcześniej wieży i kaplicy. Pewne szkody świątynia łazańska poniosła w trakcie I wojny światowej. Nie odnotowano poważniejszych walk, jednakże jak większość miejscowości w tym regionie Łazany znajdowały się pod okupacją rosyjską między 2-8 grudnia 1914 r. Sztab wojsk carskich kwaterował w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła, na plebanii. Żołnierze chętnie korzystali z drewnianych elementów ogrodzenia kościelnego jako materiału na opał. Stan kościoła na rok 1915 pozostawiał wiele do życzenia. Tynki zewnętrzne były bardzo poważnie uszkodzone. Dach nadawał się do remontu, autor wpisów w kronice parafialnej porównał go do sita. Nie jest jasne co spowodowało zły stan techniczny dachu, być może przelatujące nad okolicą zabłąkane szrapnele lub kule rosyjskich żołnierzy. W skutek rabunków dokonanych przez najeźdźcę w grudniu 1914 r. brakowało wyposażenia w świątyni. Do jej ograbienia przyczyniły się również władze austro-węgierskie. 21 listopada 1916 r. zarekwirowano na cele wojenne dwa dzwony o łącznej wadze 415 kg. Podobny proceder miał miejsce 20 listopada 1917 r., kiedy to zabrano ostatni dzwoni o wadze 188,5 kg . Działania te były podyktowane coraz gorszym stanem armii, która potrzebowała przedmiotów nadających się do przetopienia i powtórnego wykorzystania. Potrzebę pilnych napraw przy kościele widziano już w 1919 r. Parafia za pośrednictwem Kurii krakowskiej zwróciła się do Urzędu Konserwatorskiego w Krakowie o przyznanie funduszy na ten cel . Przekazano znaczne środki, które miały być wypłacone do marca 1920 r. na ręce ówczesnego proboszcza ks. Bartłomieja Kutka. Resztę niezbędnych pieniędzy zebrali parafianie. Władze konserwatorskie zaleciły pokrycie świątyni dachówką ceramiczną, nie jak wcześniej gontem. Aktywny udział w remoncie wzięli mieszkańcy Sławkowic. Przyznany budżet nie wystarczył na pokrycie świątyni tynkiem. Prace kontynuowano do 1924 r. Cztery lata później zamówiono dwa dzwony za kwotę 588 zł w wytwórni Szwalbego w Białej. Stan wyposażenia kościoła w okresie międzywojennym doskonale ilustruje opis zawarty w inwentarzu z 1928 r. W świątyni znajdowały się organy na chórze muzycznym, ambona, chrzcielnica, sześć konfesjonałów, klęcznik dla kapłana. Z wyposażenia zewnętrznego wymieniono dwa dzwony i sygnaturkę. W zakrystii przechowywano następujące naczynia liturgiczne: dwie puszki pozłacane, dwie monstrancję mosiężne, trzy kielichy mosiężne, naczynie na oleje św., osobne kociołki na wodę chrzcielną i święconą. Szaty liturgiczne przechowywane częściowo w zakrystii i na plebanii stanowiło: sześć ornatów białych, dwa ornaty czerwone, dwa ornaty fioletowe, dwa ornaty zielone, trzy ornaty czarne, trzy kapy białe, dwie kapy czarne. Przechowywano także po jednym egzemplarzu kapy czerwonej, fioletowej, zielonej oraz cztery alby. Kolory szat kapłańskich odpowiadały odpowiednim okresom w czasie roku liturgicznego. Należy również odnotować, iż kościół parafialny dwa razy w okresie międzywojennym stał się celem napadów rabunkowych. 30 marca 1920 r. obrabowano plebanię, złodziejom nie udało się dostać do świątyni. Natomiast 25 lutego 1935 r. nieznani sprawcy zabrali dwie monstrancję, kustodię, puszkę, kielich, naczynie na św. oleje oraz srebrne wota z ołtarzy. Zniszczone fragmenty przedmiotów z drugiego napadu odnaleziono w połowie 1936 r. na pograniczu Zborówka i Jawczyc .

Obrazek

W świątyni nie stwierdzono zniszczeń będących bezpośrednim skutkiem działań wojennych we wrześniu 1939 r. Tuż przed wybuchem wojny burza gradowa uszkodziła witraże kościelne. Podczas wizytacji dekanalnej ks. Kazimierz Buzała odnotował, że kościół zachował się w należytym porządku i nie ma przeciwwskazań do prowadzenia działalności duszpasterskiej. Pewne jest natomiast, iż władze niemieckie zarekwirowały dzwony kościelne na potrzeby przemysłu zbrojeniowego. Musiało to nastąpić po 1943 r., gdyż w protokole wizytacyjnym tego nie zapisano . Po zakończeniu II wojny światowej mieszkańcy parafii przeprowadzili zbiórkę złomu. Za pieniądze uzyskane z jego sprzedaży planowano zakupić nowe dzwony. W 1946 r. znacznie poprawiono stan tynków w kościele. Kolejne działania proboszcza ks. Stanisława Kucharczyka i komitetu parafialnego szły w kierunku elektryfikacji budowli. W tej kwestii pojawia się nieściśłość między źródłami proweniencji państwowej i kościelnej. Według władz konserwatorskich instalacja elektryczna została zamontowana w 1951 r., dane kościelne wskazują na 1954 r. Bardziej prawdopodobna wydaję się pierwsza data, gdyż w tym właśnie roku montowano sieć elektryczną w całych Łazanach.
Ogromny wkład w zakresie ratowania kościoła parafialnego włożył ks. Józef Gąsiorowski, początkowo jako administrator, później proboszcz w Łazanach.

Obrazek

Na początku jego urzędowania, dzięki ofiarności parafian, ale też własnemu wkładowi finansowemu plebana zamontowano dwa dzwony o napędzie elektrycznym, zmodernizowano posadzkę w świątyni (stary kamień uzupełniono betonem). Na ścianach wewnętrznych zamontowano drewnianą boazerią, uzupełniono witraże. W okresie 1963-1965 poprawiono elewację, prace malarskie wewnątrz wykonał krakowski malarz Mrówka. Renowacji poddano wszystkie ołtarze, zajmował się tym zespół pod kuratelą prof. Wiktora Zina. Zamówiono stalowe tabernakulum do ołtarza głównego. Znacznym ułatwieniem w pracy duszpasterskiej i sprawowaniu liturgii była radiofonizacja przeprowadzona w świątyni. Doniosłym wydarzeniem był zakup nowego dzwonu o wadze 500 kg, zamówionego u Jana Felczyńskiego z Przemyśla w 1968 r. Chciano w ten sposób uczcić rocznice tysiąclecia Chrztu Polski, obchodzoną dwa lata wcześniej. Na uroczystej konsekracji nadano mu imię „Maryja Królowa Polski” . Po zmianie proboszcza, bieżącą konserwacją kontynuował ks. Stefan Kubień. Podczas, gdy był zarządcą parafii miała miejsce trzecia kradzież na przestrzeni stulecia. 12 czerwca 1978 r. nieznani sprawcy zrabowali zabytkową XVIII wieczną monstrancję.

Obrazek

W sprawę zaangażowano Milicję Obywatelską. Zrabowany przedmiot szczęśliwie odnaleziono dzień później w rowie przydrożnym przy parceli Władysława Wójcika. Po zajściu zamontowano kraty przy oknie do kaplicy grobowej i sejf na monstrancję w zakrystia, aby uchronić majątek kościelny przed kolejnymi włamaniami. Prace wykonali parafianie Józef i Stanisław Kowalik (mój dziadek oraz jego brat) z Łazan oraz Kazimierz Malarczyk (mój wujek) ze Sławkowic. We wrześniu 1975 r. Miejski Konserwator Zabytków z Krakowa stwierdził konieczność wykonania ogrzewania elektrycznego w budynku kościoła. Działania podjęto w celu likwidacji notorycznego zawilgocenia murów. Polecono montaż pieców akumulacyjnych. Staraniem ks. Stefana Kubienia do 1979 r. zamontowano wymagany sprzęt grzewczy. Przy okazji ruszył kompleksowy remont świątyni. Prace obejmowały wymianę starych tynków oraz malowanie, wymianę dachówki na szkarpach przy wieży, poszerzenie chodnika. W tym też czasie podjęto działania mające ustalić czy pod obecnym tynkiem nie zachowały się zabytkowe polichromie . Mimo postępującego kryzysu gospodarczego w 1981 r. udało się wymienić pokrycie dachu, wysłużoną dachówkę zastąpiła miedziana blacha. Cztery lata zarządzania parafią przez ks. Czesława Gacka upłynęły pod znakiem budowy domu katechetycznego. Nie zapomniano także o opiece nad kościołem. W 1987 r. wykonano odwodnienie i prace ziemne wokół murów. Opisywany okres badawczy (1918-1989) kończą działania kolejnego proboszcza ks. Jacka Kaznowskiego zmierzające w kierunku kompleksowej konserwacji zabytkowych wnętrz i przywrócenia świetności ołtarzom.
Michał Kowalik - pomysłodawca i jedyny autor portalu internetowego "Dawne Łazany" :arrow: https://www.facebook.com/dawne.lazany/

Posty: 12710
Rejestracja: niedziela 08 lut 2015, 20:46
Lokalizacja: Sosnowiec

Re: Łazany - kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego

Postautor: Karolina Kot » sobota 13 sty 2018, 23:53

Pozwolę sobie uzupełnić ten opis współczesnymi zdjęciami kościoła. Na początek kilka detali wyglądu zewnętrznego, sfotografowanych w październiku 2017 roku.
Przyznam, że przywiało mnie w to miejsce, celem sprawdzenia ścian pod kątem występowania moich ulubionych dołków pokutnych. Zawiodłam się jednak pod tym względem.
Ale tylko pod tym, w pozostałych aspektach kościół mnie zachwycił i zrozumiałam, jak bardzo nie doceniłam zabytku mijanego po drodze co najmniej dwa razy w tygodniu.
Załączniki
Kościół w Łazanach (1).JPG
Kościół w Łazanach (1).JPG (84.48 KiB) Przejrzano 87 razy
Kościół w Łazanach (7).JPG
Kościół w Łazanach (7).JPG (103.02 KiB) Przejrzano 87 razy
Kościół w Łazanach (9).JPG
Kościół w Łazanach (9).JPG (23.96 KiB) Przejrzano 87 razy
Kościół w Łazanach (8).JPG
Kościół w Łazanach (8).JPG (82.79 KiB) Przejrzano 87 razy
Kościół w Łazanach (6).JPG
Kościół w Łazanach (6).JPG (53.24 KiB) Przejrzano 87 razy
Kościół w Łazanach (5).JPG
Kościół w Łazanach (5).JPG (55.22 KiB) Przejrzano 87 razy
Kościół w Łazanach (4).JPG
Kościół w Łazanach (4).JPG (53.37 KiB) Przejrzano 87 razy
Kościół w Łazanach (3).JPG
Kościół w Łazanach (3).JPG (31.71 KiB) Przejrzano 87 razy
Kościół w Łazanach (2).JPG
Kościół w Łazanach (2).JPG (42.35 KiB) Przejrzano 87 razy
"Wszystko, co dzisiaj było dla nas pamiątką, jutro może być zasypane pyłem zapomnienia. Obowiązkiem żyjących jest zebrać te ułomki i okruchy najdroższych pamiątek przeszłości i w pamięci przyszłych pokoleń zapisać."

Posty: 12710
Rejestracja: niedziela 08 lut 2015, 20:46
Lokalizacja: Sosnowiec

Re: Łazany - kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego

Postautor: Karolina Kot » niedziela 14 sty 2018, 00:01

A tu mamy wnętrze zabytkowego kościoła, bogate w piękne, kamienne dekoracje ze wszędobylskim herbem Szreniawa:
Załączniki
Wnętrze kościoła (1).JPG
Wnętrze kościoła (1).JPG (38.51 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (2).JPG
Wnętrze kościoła (2).JPG (56.32 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (3).JPG
Wnętrze kościoła (3).JPG (42.31 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (4).JPG
Wnętrze kościoła (4).JPG (35.19 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (22).JPG
Wnętrze kościoła (22).JPG (74.22 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (5).JPG
Wnętrze kościoła (5).JPG (39.98 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (7).JPG
Wnętrze kościoła (7).JPG (29.51 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (6).JPG
Wnętrze kościoła (6).JPG (51.92 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (8).JPG
Wnętrze kościoła (8).JPG (49.66 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (9).JPG
Wnętrze kościoła (9).JPG (43.49 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (13).JPG
Wnętrze kościoła (13).JPG (33 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (11).JPG
Wnętrze kościoła (11).JPG (30.91 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (10).JPG
Wnętrze kościoła (10).JPG (53.16 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (21).JPG
Wnętrze kościoła (21).JPG (54.8 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (16).JPG
Wnętrze kościoła (16).JPG (59.28 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (23).JPG
Wnętrze kościoła (23).JPG (38.17 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (12).JPG
Wnętrze kościoła (12).JPG (38.17 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (20).JPG
Wnętrze kościoła (20).JPG (47.1 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (19).JPG
Wnętrze kościoła (19).JPG (46.49 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (18).JPG
Wnętrze kościoła (18).JPG (38.63 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (17).JPG
Wnętrze kościoła (17).JPG (44.29 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (15).JPG
Wnętrze kościoła (15).JPG (40.32 KiB) Przejrzano 87 razy
Wnętrze kościoła (14).JPG
Wnętrze kościoła (14).JPG (34.13 KiB) Przejrzano 87 razy
"Wszystko, co dzisiaj było dla nas pamiątką, jutro może być zasypane pyłem zapomnienia. Obowiązkiem żyjących jest zebrać te ułomki i okruchy najdroższych pamiątek przeszłości i w pamięci przyszłych pokoleń zapisać."


phpbb 3.1 styles demo

Wróć do „Małopolskie”

Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika i 1 gość