Wiatowice - zapomniany cmentarz kalwiński

Posty: 14673
Rejestracja: niedziela 08 lut 2015, 20:46
Lokalizacja: Sosnowiec

Wiatowice - zapomniany cmentarz kalwiński

Postautor: Karolina Kot » czwartek 11 sty 2018, 20:50

We wsi Wiatowice, położonej w powiecie wielickim, w gminie Gdów, znajdował się niegdyś kalwiński zbór, umiejscowiony, wzorem podobnych galicyjskich obiektów tego typu, zapewne w miejscowym dworze. W jego sąsiedztwie istniał także nieduży cmentarzyk, po którym do dziś nie zachował się żaden ślad.
Wydawać by się mogło, że wiedza o dokładnej lokalizacji tej tajemniczej nekropolii przepadła na zawsze w pomroce dziejowej, tymczasem zaskakujące zdarzenie sprzed zaledwie kilku lat przywróciło lokalnej społeczności pamięć o tym miejscu.
Otóż pewnego dnia na niewielkim poletku, położonym u zbiegu dróg, pracował ciągnik rolniczy. W pewnym momencie coś głośno zgrzytnęło i koło maszyny dosłownie zapadło się pod ziemię. Okazało się, że ciężka maszyna natrafiła na niewidoczną, przysypaną glebą komorę grzebalną starego grobowca kalwińskiego. Zamykająca ją od góry płyta nie wytrzymała obciążenia i pękła, powodując osunięcie się traktora.

W październiku 2017 roku, wraz z mamą i tatą, ustaliliśmy na podstawie starych map oraz przeprowadzonego wywiadu terenowego lokalizację dawnego cmentarza. Okazało się, że miejsce pochówku splantowano, wyrównano, a odkrytą przypadkowo komorę grobową zasypano. Całe poletko prawdopodobnie nadal wykorzystywane jest jako pole uprawne i składowisko gruzu. Szkoda, że brakuje chociażby tablicy upamiętniającej pochowanych tu ludzi i informującej o niezwykłej i ciekawej historii tej małej wsi.

Lokalizacja cmentarza
Teren jest absolutnie ciekawy, warto dodać na przykład, iż po sąsiedzku z cmentarzykiem kalwińskim graniczy potwierdzona badaniami archeologicznymi osada pochodząca z epoki kamienia.
Załączniki
Dawny cmentarz kalwiński (1).JPG
Dawny cmentarz kalwiński (1).JPG (87.79 KiB) Przejrzano 1083 razy
Dawny cmentarz kalwiński (2).JPG
Dawny cmentarz kalwiński (2).JPG (109.51 KiB) Przejrzano 1083 razy
Dawny cmentarz kalwiński (4).JPG
Dawny cmentarz kalwiński (4).JPG (113.13 KiB) Przejrzano 1083 razy
Dawny cmentarz kalwiński (5).JPG
Dawny cmentarz kalwiński (5).JPG (96.12 KiB) Przejrzano 1083 razy
Dawny cmentarz kalwiński (3).JPG
Dawny cmentarz kalwiński (3).JPG (89.9 KiB) Przejrzano 1083 razy
Prawdopodobna lokalizacja dworu.JPG
Prawdopodobna lokalizacja dworu.JPG (79.56 KiB) Przejrzano 1083 razy
"Wszystko, co dzisiaj było dla nas pamiątką, jutro może być zasypane pyłem zapomnienia. Obowiązkiem żyjących jest zebrać te ułomki i okruchy najdroższych pamiątek przeszłości i w pamięci przyszłych pokoleń zapisać."

Posty: 1671
Rejestracja: czwartek 12 lut 2015, 22:58

Re: Wiatowice - zapomniany cmentarz kalwiński

Postautor: Franek D. » niedziela 14 sty 2018, 00:42

Włodzimierz Chorązki, w czekającej na publikację Monografii "Gmina Gdów" bardzo szczegółowo opisuje dzieje zboru i wspólnoty kalwińskiej w Wiatowicach.
Miałem możliwość zapoznać się z treścią tego opracowania.
Autor pisze w nim, że pod koniec XVI wieku w Wiatowicach istniał drewniany zbór ewangelicki, z którego korzystali właściciele pobliskich majątków (m.in. Niewiarowscy z Niewiarowa i Cikowscy z Wiatowic). Murowany zbór oraz dom pastora zostały zbudowane w 1626 roku przez Gołuchowskich, Dębickich oraz Żeleńskich. Wtedy też wokół zboru powstał cmentarz kalwiński, zwany przez miejscowych ariańskim. W XVIII wieku zbór oraz plebania były kilkakrotnie podpalane i niszczone przez parafian kościoła katolickiego z sąsiedniej Niegowici. W tym czasie leżące wokół Niegowici dwory kalwińskiej szlachty (Pierzchów, Nieznanowice, Niewiarów, Krakuszowice, Wiatowice, Liplas, Brzezie i Grodkowice) stały się schronieniem dla wyznawców kalwinizmu w Małopolsce. Pamiętano im to w 1846 roku, podczas rzezi galicyjskiej, gdy miejscowi chłopi w okrutny sposób mordowali właściciela Grodkowic Marcyjana Żeleńskiego oraz dziedzica Nieznanowic Henryka Kępińskiego i jego żonę Stefanię z Dębickich (wszyscy oni wcześniej przeszli na katolicyzm). Warto tu wspomnieć, że w roku 1794 u ewangelików Dębickich w Wiatowicach, przed przysięgą na krakowskim Rynku gościł Tadeusz Kościuszko. W tamtym czasie ze zboru oraz cmentarza korzystali osadnicy niemieccy z Lednicy k. Wieliczki.
W XIX wieku, po założeniu nekropolii w Łuczanowicach, z cmentarza wokół nieczynnego już zboru ekshumowano większość szczątków i przeniesiono do Łuczanowic. Ostatecznie w latach 80. XIX wieku wycięto drzewa i krzewy na cmentarzu, a jego teren wyrównano i zaorano.
Jak widać, kalwiński cmentarz w Wiatowicach istniał przez ponad 2,5 wieków.
Załączniki
Zbór w Wiatowicach - austriacka mapa First Military Survey 1787 r..png
Zbór w Wiatowicach - austriacka mapa First Military Survey 1787 r..png (82.24 KiB) Przejrzano 1046 razy
Ostatnio zmieniony środa 24 sty 2018, 00:26 przez Franek D., łącznie zmieniany 1 raz.

Posty: 697
Rejestracja: poniedziałek 02 mar 2015, 14:48

Re: Wiatowice - zapomniany cmentarz kalwiński

Postautor: Markot Roman » wtorek 16 sty 2018, 10:29

A w 1847 r na tym miejscu uprawiono już pole i wycinano krzaki.
Załączniki
Dwor Wiatowice 1847-92.jpg
Dwor Wiatowice 1847-92.jpg (142.64 KiB) Przejrzano 1004 razy

Posty: 1671
Rejestracja: czwartek 12 lut 2015, 22:58

Re: Wiatowice - zapomniany cmentarz kalwiński

Postautor: Franek D. » wtorek 23 sty 2018, 23:57

Jak widać, teren dawnego cmentarza nadal jest grząski.

Włodzimierz Chorązki (UJ):
"Nie zachowała się jakakolwiek ikonografia wiatowickiego zboru, nie zachowały się także dokumenty tej jednoty. Od końca XVI w. do pocz. XIX w. w zborze posługę sprawowało co najmniej kilkunastu pastorów, a znamy z imienia i nazwiska zaledwie połowę".
Załączniki
Wiatowice - 2017 r..JPG
Wiatowice - 2017 r..JPG (115.61 KiB) Przejrzano 946 razy
First Military 1869.jpg
First Military 1869.jpg (127.44 KiB) Przejrzano 946 razy
First Military 1869 - kopia.jpg
First Military 1869 - kopia.jpg (127.55 KiB) Przejrzano 946 razy
Wł. Chorązki - Gmina Gdów - fragment str. 489.jpg
Wł. Chorązki - Gmina Gdów - fragment str. 489.jpg (26.14 KiB) Przejrzano 946 razy


phpbb 3.1 styles demo

Wróć do „Cmentarze innych wyznań”

Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika i 1 gość